کوروش کبیر
به جرات می توان گفت شخصیت این مرد بزرگ پهلو به افسانه می زند کوروش کبیر بعد از زرتشت بزرگترین مصلح جهانی بود که از ایران ظهور کرد کوروش کبیر تنها کسیست که تمام مردم به خاطر رفتار بزرگ منشانه اش او را پدر خطاب می کردند به خاطر همین بزرگ منشیهایش زندگی او بعضی وقتها رنگ و بوی افسانه به خود می گیرد و تشخیص ان از واقعیت دشوار می شود اما در این نوشتارفقط و فقط زندگی نامه واقعی این راد مرد تاریخ بیان می شود
هنگامی که استیاگ اخرین پادشاه سلسله ماد به خواب فرو می رود در خواب می بیند که از شکم دخترش ماندانا درخت تاکی می روید و بر سرتا سر اسیا سایه می افکند شاه هراسان از خواب بیدار می شود و تمام معبران و خواب گزاران را فرا می خواند معبران این گونه خواب او را تعبیر می کنند از دختر شاه ( استیاگ ) پسری متولد می شود که تاج تخت شاه را تهدید می کند
در روزهای بعد نیز استیاگ خوابی مشابه خوابی که قبلا دیده بود می بیند در این خواب شاه می بیند که از شکم دخترش سیلی روان می شود و کل نواحی متصرفه ماد ها را در بر می گیرد تعبیر خواب شاه همانند خواب قبل بود شاه به خاطر اینکه فرزند دخترش در اینده خطری برای او ایجاد نکند دخترش را به هیچ یک از بزرگ زادگان و اشرافیان مادها نمی دهد و دخترش را به عقد کمبوجیه حکمران محلی پارس در می اورد زیرا پارسیان را نژاد پست می پندارد و بر این باور است که از افراد نژاد پست فرزندان بزرگ زاده نمی شود از این ماجرا چند سالی می گذرد و شاه اسوده خاطر به سلطنت خود ادامه می دهد تا اینکه خبر دار میشود دخترش ماندانا باردار است دوباره اظطرابها و نگرانی هایش شروع می شود و پریشان حال می شود و دخترش ماندانا را وادار می کند از پارس (محل حکمرانی همسرش کمبوجیه ) به هگمتانه پایتخت حکومت نقل مکان کند تا در صورتی که فرزندش پسر بود نوه اش را بکشد
ماندانا پسر به دنیا اورد شاه با حیله و ترفند فرزند دخترش را دزدید و ان را به هارپاگ فرمانده سپاهش سپرد تا او را بکشد هارپاگ با خود اینگونه اندیشید که شاه فرزندی به جز ماندانا ندارد بعد از مرگ شاه ماندانا ملکه میشود و بر تخت مینشیند ان وقت است که انتقام فرزندش را از من می گیرد به همین دلیل فرزند را به چوپانی سپرد تا چوپان ان را سر به نیست کند چوپان می خواهد فرمان هارپاگ را اطاعت کند اما همسرش که در همان روز فرزند مرده ای را به دنیا اورده بود مانع می شود و به همسرش میگوید این کودک را ما باید بزرگ کنیم همسرش قبول می کند و فرزند مرده خودش را به هارپاگ می سپارد چوپان نام کوروش را برای نوزاد انتخاب می کند و کوروش را تا سن پانزده سالگی پرورش می دهد در ان ایام هنگامی که بزرگان ماد برای بازدید از محله های رعایا امده بودند کوروش با پسران انها هم بازی می شود انان به قید قرعه کوروش را در بازیشان به شاهی انتخاب می کنند کوروش که شاه بود یکی از شاهزاده ها را سیلی می زند نجیب زاده نزد شاه از کوروش شکایت می کند شاه کوروش را فرا می خواند و از شباهتی که کوروش به ماندانا دارد متعجب می شود او از کوروش نام پدرش را می پرسد کوروش می گوید میترا داد (مهرداد) چوپان شاه / چوپان را فرا می خواند و زیر شکنجه حقیقت را می فهمد سپس برای اطمینان/ هارپاگ فرمانده اش را احضار می کند فرمانده نیز حقیقت را می گوید شاه که اکنون متوجه شده بود کوروش نوه اوست برای اینکه او را نزد خود نگه دارد ویا بکشد با خواب گزارانش مشورت می کند خواب گزاران به او می گویند چون کوروش در بازی شاه شده خواب عالیجناب تعبیر شده است شاه که این حرفها را می شنود کوروش را نزد پدر و مادرش در سرزمین پارس می فرستد کوروش نزد پدرش امور کشورداری و فنون جنگی را می اموزد تا به جوان برومندی تبدیل می شود و به جای پدرش بر اریکه شاهی تکیه می زند در ان زمان هارپاگ برای کوروش نامه ای می نویسد و او را از اوضاع اشفته حکومت ماد با خبر می کند و کوروش را تشویق می کند که حکومت مادها را بر اندازد کوروش با سپاه بزرگی به همدان لشکر کشی می کند ارتش ماد که تحت اختیار و فرماندهی هارپاگ بود به شاه ماد خیانت کرده وارد جنگ نمی شود شاه ماد لشکری را اماده نبرد می کند اما در نهایت از سپاهیان کوروش شکست می خورد با شکست او عمر حکومت ماد تمام می شود و بدین ترتیب امپراطوری هخامشیان به وجود می اید کوروش بعد از این نبرد بابل و سارد را که زیباترین شهرهای دنیای قدیم بودند فتح می کند ودر نهایت در جنگی که با وحشیان شمال شرق انجام می دهد کشته می شود اما تا پایان سلسله هخامنشیان وحشی ها را از مرزهای شمال شرقی دور می کند و انان را تا شمال چین عقب می راند لازم به ذکر است مردمی که در شمال چین زندگی می کنند باز مانده همان وحشی ها هستند .
شاید خوانندگان این نوشتارزندگی نامه کوروش را افسانه ای بیش ندانند اما لازم به ذکر است با کشف الواحی که از ان دوران به دست امده صحت قسمت زیادی از این زندگی نامه که توسط هرودوت پدر تاریخ نگاری بیان شده است را تایید می کند بنابراین تمام مورخان شرقی و غربی برای بیان و مطرح کردن زندگی نامه کوروش کبیر از این زندگی نامه استفاده می کنند
شرح نبردهای سارد و بابل
هنگامی که کوروش کبیر با شکست مادها امپراطوری هخامنشیان را بنیان نهاد کرزوش شاه لیدی به این فکر افتاد که با شکست ایرانیان نواحی تحت سلطه اش را گسترش دهد. به همین دلیل نامه ای به معبد دلفی که در ان پیشگویی می کردند و اینده را پیشبینی می کردند نوشت و از انها پیشگویی نتیجه جنگ را خواستار شد پیشگو جوابش را این چنین داد هنگامی که قاطر بر ایران حکومت کند تو از سپاهیان انها شکست می خوری
کرزوس این پیشگویی را دلیل بر پیروزی خود دانست زیرا اینکه قاطری بر ایران حکومت کند دور از ذهنش بود اما منظور از قاطر کوروش بوده زیرا مادرش از قوم ماد و پدرش از قوم پارس بود بنابراین نژاد و تبار کوروش تلفیقی از این دو بود
کرزوس سپاهیانش را وارد مرزهای ایران می کند کوروش مطلع می شود و با سپاهیانش راه او را می بندد ابتدا ان را از مرزهای ایران عقب می راند و بعد با ارتشش به شهر سارد که برج و باروی محکمی داشت حمله می کندو با سپاهیان کرزوس که در انجا پناه گرفته بودند نبرد می کند و انها را شکست می دهد و تسلط شهر سارد را بر عهده می گیرد این نبرد که به منظور دفع تجاوز کرزوس پادشاه لیدی انجام شده بود به جنگ سارد معروف شد .
جنگ بزرگ دیگری که کوروش در ابتدای حکومتش انجام داد جنگ با پادشاه بابل بود پادشاه بابل که پیر مردی هوس باز بود 4000 زن در 4 کاخی که به عنوان حرمسرا از انها استفاده می کرد داشت اما با این حال با دیدن تصویری که نقاش بابل از چهره خاله کورش کبیر کشیده بود می خواهد که خاله کوروش را نیز همچون 4000 زن دیگرش در حرمسرا داشته باشد به همین دلیل پیکی را با هدایای مخصوص نزد کوروش کبیر می فرستد و از خاله کوروش بدین ترتیب خواستگاری می کند کوروش موضوع را به خاله اش می گوید
خاله کوروش به دلیل اینکه پادشاه بابل حامی کیش یزدان پرستی نبوده در خواست او را رد می کند پادشاه بابل قصد لشکر کشیبه ایران را در سر می پرواند تا اینگونه خاله کوروش را همسر خود کند اما کوروش به وسیله جاسوسانش مطلع می شود و به بابل لشکر کشی می کند بابلیان در شهرشان مقاومت می کنند سر انجام کوروش با تغییر مسیر ابه رودخانه های دجله و دیاله از مجرای این رودها وارد شهر می شود و بابل را فتح می کند.
چندین و چند سال از جنگ ها می گذرد و کوروش به سر سامان دادن امور مملکت می پردازد تا اینکه اقوام وحشی به مرزهای شمال شرقی ایران حمله می کنند کوروش با سپاهی به مقابله با انان می پردازد و انان را شکست می دهد اما در ان جنگ کشته می شود و تمام مردم دنیا را ماتم زده می کند کوروش کبیر باور داشت نباید سرباز جان بر کف نهد و بجنگد و اافتخار پیروزی از ان شاهی شود که دور از میدان جنگ اسوده مانده است.
ارامگاه کوروش کبیر
کوروش بزرگ بعد از فتح بابل در معبد ان شهر اعلام کرد که در هر کجای گیتی که جان سپردم مرا در پاسارگاد به خاک بسپارید پدر جهانیان نه سال پس از اندرزش در جنگ با سکاها در گذشت ارامگاه این شهریار نامدار که دوست و دشمن از ان به نیکی یاد می کنند یکی از با ارزشترین بنا های تاریخی در سراسر جهان به شمار می رود ساختمان ان به دستور کوروش کبیر به شکل اتاقی با سقف شیب دار ساخته شده است که بر روی سکوی سنگی 7 پله قرار داشته است اتاق ارامگاه به پهنای 25/5 در 4/6 متر بوده و کالبد کوروش بر فرازی تختی زرین در درون ان جای گرفته است پهنای دیوار اتاق 5/1 متر و در ورودی ارامگاه در شمال باختریست ارامگاه کوروش در تمام دوران ایران مقدس بوده است پس از کشته شدن کوروش در جنگ با سکاها پیکر او را در درون تختی گذاشته و دارایی های با ارزش و جنگی او را در کنار وی گذاردند که توسط یک سردار مقدونی در زمان حمله اسکندر به ایران دزدیده شد.
سیاست های برجسته نظامی کوروش کبیر
سیاستهای برجسته نظامی کوروش کبیر موجب شگفتی همگان را حتی در عصر حاضر بر انگیخته است زیرا برخی از کارهایی که وی در جنگهایش انجام داد به ذهن کمتر فرمانده بزرگ نظامی میرسد در جنگ سارد او با پیشبینی فصل سرما و طولانی شدن نبرد توانست به پیروزی برسد زیرا هم برای سپاهیانش لباس های گرم و زمستانی تدارک دیده بود و هم اذوقه کافی همچنین او از قبل دستور داده بود که برای اینکه اسبها از سرما تلف نشوند اسطبل هایی را اماده کنند و همین پیشبینی باعث شد که سارد را فتح کند لازم به ذکر است پیشبینی سرما توسط ادولف هیتلر و ناپلئون بناپارت که هر دو از نابغه های سیاست نظامی هستند نشد و همین مسئله موجبات شکست انها را در جنگ هایشان فراهم کرد از دیگر سیاستهای بر جسته کوروش در جنگ سارد این بود که هنگامی که متوجه شد تعداد سپاهیان کرزوس چند برابر سپاهیان اوست دستور داد تا در ان منطقه هر چه شتر بود خریداری کنند و پیشاپیش سپاه ایران به حرکت در اورند تا بدین ترتیب خطوط سواره نظام سپاه سارد را به هم بریزند چون اسبها از بوی شتر بدشان می اید هنگامی که بوی شتر را استشمام کنند رم می کنند و سواران خود را به زمین می اندازند همین اتفاق برای سپاهیان سارد رقم خورد و به این ترتیب انان در ان جنگ شکست خوردند.
کار شگفت انگیز دیگری که کوروش کبیر درجنگهایش انجام داد تغییر مسیر رود های دجله و دیاله بود او مسیر این رودها را تغییر داد تا از مجراهای ان رودها قسمت اعظمی از سپاهیانش را وارد بابل کند این کار او شگفتی تمام مهندسان را بر انگیخته است انان بیان کرده اند که این کار با تمامی وسایل و تجهیزات امروزی غیر ممکن است.
راد مردی های کوروش کبیر
اکنون می خواهیم به این موضوع بپردازیم که چرا کوروش را یگانه مرد تاریخ ایران و جهان می دانند به همین دلیل برگ هایی از تاریخ را ورق می زنیم
هنگامی که کوروش کبیر برای باز دید از شهر بابل رفته بود جوانی به نام ارتب که برادرش در جنگ با سپاهیان کوروش کبیر کشته شده بود با تیری 3 شعبه گلوی کوروش کبیر را هدف می گیرد و تیر را رها می کند اما در همان لحظه اسب کوروش روی دو پایش بلند می شود و تیر به جای کوروش کبیر به اسب می خورد سربازان کوروش که از این سو قصد مطلع می شوند ارتب را پیدا می کنند و او را نزد کوروش کبیر می برند
کوروش به او می گوید طبق قانون پارسها هر فردی که به شاه سو قصد کند باید ان دستش را که با ان سلاح حمل می کرده قطع شود اما از انجا که تو با هر دو دستت به من تیر اندازی کردی باید هر دو دستت قطع شود اما از انجا که دیگر نمی توانی مخارج خانواده ات را تامین کنی تو را مجازات نمی کنم ازاد باش
ارتب می گوید سرورم شما که از حق ایرانی ها نمی گذشتید چگونه از من که می خواستم شما را بکشم گذشتید؟
کوروش می گوید اگر من از حق دیگران بگذرم ظالم می شوم چون نمی توانم از حق دیگران بگذرم اما از حق خودم می توانم بگذرم
از ان روز ارتب به در خواست خودش در صف کمانداران کوروش به او خدمت می کند و هنگامی که کوروش در اخرین نبردش کشته می شود در همان محل خود کشی می کند
از دیگر مطالبی که در مورد راد مردی های کوروش کبیر نقل شده این مطلب است روزی پیرمردی ژنده پوش روبه روی کاخ پاسارگاد ( کاخ اختصاصی کوروش کبیر ) با صدای بلندی به کوروش ناسزا می گوید و به او توهین میکند سربازان کوروش او را دستگیر می کنند و نزد کوروش می برند کوروش علت کار او را از او جویا می شود کوروش متوجه می شود که مرد به سبب فقری که دارد دست به این کار زده به همین دلیل نه تنها او را ازاد می کند بلکه به او سیم و زر فراوان می بخشد و او را از مال دنیا بی نیاز می سازد.
راد مردی کوروش در بر خورد با اسرای جنگی
بر هیچ کس پوشیده نیست که چه رفتار وحشیانه ای در دنیای قدیم با اسرای جنگی می شد اهرام ثلاثه با بیگاری هایی که از برده ها که بیشتر انها اسرای جنگی بودند ساخته شد اما کوروش کبیر با اسرای جنگی همانند یک شهروند ایرانی رفتار می کرد و تمام حق و حقوق اجتماعی را برای انها در نظر می گرفت مثلا نمونه ای از این رفتار بزرگ منشانه را در برخورد با استیاگ که می خواست او را بکشد داشت هنگامی که همدان را فتح کرد و استیاگ را از تخت به زیر کشید او را حاکم محلی گرگان کرد یا کرزوس پادشاه سارد که به ایران حمله کرده بود را مشاور خود کرد در مدتی که شهر سارد و بابل را محاصره کرده بود به تمام غیر نضامیان اجازه خروج از شهر را داد و به گرسنگان مواد غذایی داد هنگامی که بابل را فتح کرد با هیچ یک از غیر نظامیان کاری نداشت دین تمام مردم غیر ایرانی که غالبا بت پرست بودند را محترم می شمرد و انان را اجبار نمی کرد که از دین و فرهنگ ایرانیان پیروی کنند در حالی که تمام ایرانیان زرتشتی و خداپرست بودند و او را با نام اهورا مزدا صدا می زدند وبه نشانه اهورا مزدا فروهر می گفتند
منشور حقوق بشر کوروش
باستان شناسان هنگام کاوش ها در بابل (سده نوزدهم) استوانه سفالین کوچکی یافتند که شامل یک نوشته از کوروش بزرگ بود این استوانه اکنون در موزه بریتانیا است به باور کنوانسیون صلح سازمان ملل کوروش بزرگ حقوق بشر را به گونه ای نوشت و اجرا کرد که پس از گذشت بیش از دو هزاره از نوشتنش هنوز هیچ کشوری نتوانسته ان را مثل خود او اجرا کند اکنون بخشی از این منشور بررسی می کنیم
اينك من به ياری خداوند تاج سلطنت را بر سر نهادم اعلام می كنم كه تاروزی
كه زنده ام و خداوند توفيق سلطنت به من بدهد دين و آداب و رسوم ملتهايی را
كه من پادشاه آنها هستم محترم خواهم شمرد ونخواهم گذاشت كه حكام و
زير دستان من دين و آئين و رسوم ملتهايی كه من پادشاه آن هستم و ديگر
ملتها را مورد تهديد و تحقير قرار بدهند يا به آنها توهين كنند .
من از امروز كه تاج شاهی به سر نهادم تا روزی كه زنده ام و خداوند توفيق
سلطنت را به من بدهد هرگز سلطنت خود را به هيچ ملت تحميل نخواهم كرد
و هر ملت آزاد است كه مرا به سلطنت قبول كند يا نكند و هرگاه نخواهد من را
پادشاه خود بداند من برای سلطنت ان ملت مبادرت نخواهم كرد . من تاروزی كه
پادشاه كشورهای ايران و بابل و جهات چهارگانه هستم نخواهم گذاشت كه كسی
به ديگری ظلم كند و اگر شخصی مظلوم واقع شد من حق وي را از ظالم خواهم
گرفت و به او خواهم داد و ستمگر را مجازات خواهم كرد .
من تاروزی كه پادشاه هستم نخواهم گذاشت مال منقول يا غير منقول ديگری را
به زور يا به نحو ديگر بدون پرداخت بهای آن و جلب رضايت صاحب مال تصرف نمايد .
من تا روزی كه زنده هستم نخواهم گذاشت كه شخصی ديگری را به بيگاری بگيرد
و بدون پرداخت دستمزد او را به كار وادارد .
من امروز اعلام می كنم كه هركس آزاد است كه هر دينی را كه مايل است داشته
باشد و در هر نقطه كه می خواهد سكونت گزيند مشروط بر آنكه در انجا حق كسی
را غصب نكند .
وبه هرشغلی كه ميخواهد بپردازد و مال خود را به هرطريق كه ميخواهد
به مصرف به رساند مشروط برآنكه لطمه به حقوق ديگران لطمه نزند .
من امروز اعلام می كنم كه هركس مسئول اعمال خود می باشد و هيچ كس را نبايد
به مناسبت تقصيری كه يكی از خويشاوندانش كرده مجازات كرد .
و مجازات برادر گناهكار و بر عكس بكلی ممنوع است و اگر يك فرد از خانواده يا
طايفه ای مرتكب تقصيری شود فقط مقصر بايد مجازات شود نه ديگران .
من تا روزی كه به ياری خداوند سلطنت می كنم نه خواهم گذاشت
كه مردان و زنان را بهعنوان غلام و كنيز به فروشند و حكام زير دستان من
مكلفند كه در حوزه حكومت و ماموريت خود مانع از فروش و خريد مردان و زنان
به عنوان غلام و كنيز شوند .
رسم بردگی بايد به كلی از جهان برافتد و از خداوند خواهانم كه مرا در راه
اجرای تعهداتی كه نسبت به ملتهای ايران و بابل و ملتهای ممالك چهارگارنه
برعهده گرفته ام موفق گرداند .
محمد حیدری
۸۸/۴/۲۸